Home / Η θέση των ζώων και η προστασία τους στην ορθοδοξία

Η θέση των ζώων και η προστασία τους στην ορθοδοξία

Ζωοφιλία και ζωολατρία

Στις μέρες μας παρατηρούνται κοινωνικά κινήματα για την προστασία των ζώων και των δικαιωμάτων τους, αλλά επίσης αναπτύσσονται σε παγκόσμιο επίπεδο και φιλοσοφικές συζητήσεις για να δικαιολογήσουν ή όχι την ορθότητα και την αναγκαιότητα της εισαγωγής ενός συστήματος δικαιωμάτων των ζώων, ανάλογα με τα δικαιώματα του ανθρώπου. Η ενοχή που αισθάνεται ο άνθρωπος για την ανικανότητα του να αντικρίσει τα μέλη του ζωϊκού βασιλείου με συναίσθημα και δικαιοσύνη, μέσα στα δυτικά πρότυπα ζωής του σύγχρονου κόσμου, αποτελεί τη γενεσιουργό αιτία των κινημάτων ζωοφιλίας αλλά και των πιο πάνω συζητήσεων. Είναι αναμενόμενο σε συστήματα τρόπου ζωής (όπως το σημερινό) όπου, μέσα στην απέραντη μοναξιά του ανθρώπου, απουσιάζει και η επαφή με τα ζώα, να αναπτύσσονται δύο ακραίες καταστάσεις, είτε των ομάδων εκείνων που συμπεριφέρονται με φόβο, βία και αδιαφορία προς τα ζώα, είτε εκείνων που συμπεριφέρονται μόνο με συναίσθημα, που σε ορισμένες περιπτώσεις όμως φτάνει σε οριακά φαινόμενα ζωοφιλίας, όπως διοργάνωση καλλιστείων, υιοθεσίες, νοσοκομειακή περίθαλψη, κληροδότηση τεραστίων περιουσιών ή ακόμα και ζωολατρίας. Μια ζωολατρία που ξεκινά από την πίστη ότι τα ζώα έχουν ψυχή. Ειδική περίπτωση ζωολατρίας μπορεί να θεωρηθεί και η αποκλειστική χορτοφαγία, όπου εν ονόματι των δικαιωμάτων των ζώων και του αποκαλούμενου δικαιώματος των ζώων για τη ζωή θεωρείται έγκλημα η θανάτωση ζώων για τροφή από τον άνθρωπο.

Πέραν από αυτές τις ξένες προς την ορθοδοξία καταστάσεις υπάρχει σαφώς η αληθινή σχέση του ανθρώπου με τα ζώα, όπως αυτή υπαγορεύεται από τους ορθόδοξους νόμους και κανόνες αλλά και την ιερά παράδοση.

Σκοπός και προορισμός των ζώων

Μετά τη δημιουργία των φυτών και προ της δημιουργίας του ανθρώπου ο Θεός προχώρησε στη δημιουργία των ζώων. «Και εποίησεν ο Θεός τα θηρία της γης κατά γένος αυτών και τα κτήνη κατά γένος, και πάντα τα ερπετά της γης κατά το γένος αυτών.. και είδεν ο Θεός ότι καλόν» . (Γεν.1, 25) Η σειρά που τα εδημιούργησε ο Θεός μετά τα φυτά και πριν τον άνθρωπο φανερώνει, ότι τα ζώα είναι ανώτερα των φυτών αλλά κατώτερα του ανθρώπου στον οποίον έδωσε εξουσία επάνω τους «και άρχετε των ιχθύων της θαλάσσης και των πετεινών του ουρανού και πάσης της γης και πάντων των ερπετών επί της γης». (Γεν.1, 28) Τα ζώα είναι ανώτερα ως προς τη δομή και την οργάνωση του σώματός τους, αλλά και ως προς τις ικανότητές τους. Όπως ο ιερός Χρυσόστομος αναφέρει «η δημιουργία του κόσμου πριν από τη δημιουργία του ανθρώπου έχει την έννοια, ότι ο Θεός ετοίμασε πρώτα το «ανάκτορο» του βασιλέα της κτίσεως και ύστερα δημιούργησε τον βασιλέα», δημιουργώντας όλα εκείνα που χρειάζεται και μπορεί ο άνθρωπος να χρησιμοποιήσει. Κατά ανάλογο τρόπο και τα ζώα που δημιουργήθηκαν μετά από τα φυτά μπορούν και χρησιμοποιούν και όλα εκείνα που έχουν προηγηθεί, δηλαδή φυτά και αβιοτικό περιβάλλον. Η σειρά αυτή είναι ενδεικτική της θείας τάξης και ισορροπίας, που πρέπει να υπάρχει ανάμεσα στους διάφορους βιοτικούς παράγοντες του πλανήτη μας, συμπεριλαμβανομένου και του βιοπνευματικού όντος, του ανθρώπου. Η θεία αυτή τάξη και ισορροπία δεν είναι τίποτε άλλο από αυτό που η επιστήμη της οικολογίας ονομάζει ως τροφικές αλυσίδες και παριστάνει με τις οικολογικές πυραμίδες. Γίνεται πασιφανές έτσι ότι ακραίες καταστάσεις ζωοφιλίας, ζωολατρίας και αποκλειστικής χορτοφαγίας αποτελούν εκτροπές από την ομαλή σχέση ανθρώπου και ζώων σύμφωνα με την ορθοδοξία. Όπως ο Μέγας Βασίλειος αναφέρει στον «Περί Νηστείας» λόγο του, που μετέφρασε ο Βασίλειος Ψευτογκάς, ενώ δεν υπήρχε στον Παράδεισο οίνος, ούτε σφαγές ζώων, ούτε κρεοφαγία, μετά τον κατακλυσμό η γραφή λέγει «να τρώγετε από όλα ωσάν χλωρά χόρτα». 10

Στη συνέχεια όλα τα ζώα έρχονται έμπροσθεν του διορισμένου βασιλέα της κτίσεως, «του διορισμένου βασιλέα των αλόγων και των αψύχων» για να τους δώσει το όνομά τους. «Πάντα υπέταξας υποκάτω των ποδών αυτού, πρόβατα και βόας απάσας, έτι δε και τα κτήνη του πεδίου, τα πετεινά του ουρανού και τους ιχθύας της θαλάσσης» (Ψαλμός 8, στιχ.7-9). Ενός βασιλέα που κατέχει εκείνο το διακριτικό χαρακτηριστικό έναντι της υπόλοιπης δημιουργίας, που τον καθιστά ικανό να εξυψωθεί μέχρι τον ουρανό. Τον «κατ’ εικόνα» Θεού πλασθέντα (Γεν α΄ 28) βασιλέα που κατέχει, σύμφωνα με τον Μέγα Βασίλειο, «το λογικόν και το ελεύθερον». Τον βασιλέα που μπορεί να εξυψώσει μαζί του όλη τη κτίση. Κατά τον Κάλλιστο Γουέαρ, επίσκοπο Διοκλείας, ο άνθρωπος, ζωντανή εικόνα του ζώντος Θεού, μπορεί να κάνει δύο πράγματα που κανένα από τα άλογα ζώα δεν μπορεί: Πρώτα μπορεί να διαμορφώσει και να αλλάξει τον κόσμο, δίνοντάς του ένα καινούργιο νόημα και σκοπό και ύστερα μπορεί να δοξολογήσει και να ευχαριστήσει τον Θεό για τον κόσμο. Όπως πιστεύουν σύγχρονοι φιλόσοφοι, προκύπτει ηθικό πρόβλημα για την προτεραιότητα στοργής ανάμεσα στους ανθρώπους και στα ζώα, μετά την υιοθέτηση μιας χάρτας δικαιωμάτων των ζώων. Αυτό όμως για την ορθοδοξία, αποτελεί ψευδοδίλημμα. Ο μακαριστός γέροντας Παϊσιος, παρά τη απέραντη αγάπη που έτρεφε προς τα ζώα, όταν ερωτήθηκε για το θέμα είπε ότι η αγάπη του ανθρώπου πρέπει πρώτα να εξαντλείται για τον άνθρωπο και όταν περισσεύει να πηγαίνει και προς τα ζώα 7. Εξάλλου στο θαύμα της θεραπείας του δαιμονιζομένου ο Χριστός προστάζει τα δαιμόνια να βγούν από τον άνθρωπο και να πάνε στους χοίρους, που πέφτουν στη λίμνη και πνίγονται. Ο υποβιβασμός λοιπόν του ανθρώπου στο επίπεδο των αλόγων ζώων, με την επέκταση μερικών τεχνητών νομοθετημάτων για τα ζώα, αποτελεί άλλη μια αποστασία από την ορθόδοξη χριστιανική θέση και δεν αποτελεί λύση για την εξισορρόπηση των σχέσεων ανθρώπου και ζώων. Η εξίσωση αυτή αποτελεί μάλλον βιολογική ουτοπία ή μια νέα βιολογική απειλή.

Τα ζώα στερούμενα της ελευθερίας και του λογικού, έχουν ως σκοπό της παρουσίας τους και της δημιουργίας τους όχι μόνο την εξυπηρέτηση των αναγκών του ανθρώπου, όπως τα ζώα που χρησιμεύουν ως τροφή ή ως μέσα βοηθητικά, αλλά χρησιμοποιούνται και ως μέσα για την ωφέλεια της ψυχής μας. Βασική ιδέα της διδασκαλίας της Εκκλησίας, είναι ότι ο Θεός δημιουργεί το χρήσιμο και αναγκαίο για τον άνθρωπο έτσι που, όπως λέγει ο Ι. Δαμασκηνός δεν υπάρχει κανένα ζώο ή φυτό που να μην έβαλε μέσα του ο Δημιουργός κάποια χρήσιμη ενέργεια για την ικανοποίηση των αναγκών των ανθρώπων «ουκ έστιν ουδέν ζώον, ουδέ φυτόν, εν ω ουκ ενέργειαν τινά τη των ανθρώπων χρεία χρησιμεύουσαν ο Δημιουργός εναπέθετο». Επιπλέον, τα δημιούργησε και ως δώρα για την ευχαρίστησή μας «προς τέρψιν ημίν δεδωρημένα» για την αληθινή ψυχαγωγία, χαρά και ευφροσύνη του ανθρώπου, ώστε με τη μελέτη του πλήθους, του μεγέθους και της ομορφιάς των δημιουργημάτων να οδηγείται ο άνθρωπος στην αληθινή γνώση του Θεού, αναδεικνύοντας το σύμπαν σ’ ένα απέραντο σχολείο θεογνωσίας.

Τα ζώα χρησιμοποιούνται για την ωφέλεια της ψυχής μας και με άμεσες επεμβάσεις του Θεού.

Πάμπολλα είναι τα παραδείγματα στην Παλαιά Διαθήκη των περιπτώσεων που τα ζώα χρησιμοποιούνται από το Θεό για τιμωρία των ανθρώπων.

Στο ιερό ψαλτήρι στον Ψαλμό 104, εξιστορούνται και οι εξής πληγές κατά της Αιγύπτου όπου χρησιμοποιήθηκαν τα ζώα για τις διάφορες σωφρονιστικές τιμωρίες που έθεσεν ο Θεός «μετέτρεψε τα ύδατα αυτών εις αίμα και απέκτεινε τους ιχθύας αυτών, εξήρψεν η γη αυτών βατράχους εν τοις ταμιείοις των βασιλέων αυτών. είπε και ήλθεν κυνόμυια και σκνίπες εν πάσι τοις ορίοις αυτών … είπε και ήλθεν ακρίς και βρούχος ου ουκ ην αριθμός και κατέφαγεν πάντα τον χόρτον εν τη γη αυτών και κατέφαγε τον καρπόν της γης αυτών»

Αλλά και για την εξυπηρέτηση των ανθρώπων.

Στην Παλαιά Διαθήκη είδαμε να φυλάγονται αβλαβείς αλλά και να υπηρετούνται από ζώα άγιοι και δίκαιοι, όπως ο Προφήτης Ηλίας με τον κόρακα, ο Δανιήλ στο λάκκο των λεόντων και ο Ιωνάς που παραμένει στην κοιλία του κοίτους για τρεις μέρες. Σημαντική επίσης αναφορά είναι και η σχετική με την όνο του Βαλαάμ, η οποία δεν εξυπηρέτησε μόνο αγίους και δικαίους αλλά τον ίδιο τον Θεό ο οποίος έβαλε στο στόμα της όνου να εξαγγείλει το θέλημά Του.

Η έναρξη της Καινής Διαθήκης με την ενσάρκωση του Ιησού Χριστού συνοδεύεται από μια ιερή εικόνα με τα ζώα. Οι γκαμήλες των μάγων, τα πρόβατα των ποιμένων, το βόδι και ο ημίονος, σε πλήρη αρμονία και γαλήνη μπροστά στην παναγιότητα του θείου βρέφους, ζεσταίνουν με τα χνώτα τους τον νεογέννητο βασιλέα πάντων των ορατών και αοράτων «και εσπαργάνωσεν αυτόν, και ανέκλινεν αυτόν εν φάτνη» (Λουκ.2,7).

Επίσης η φανέρωση του Αγίου Πνεύματος, του ενός εκ των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδας, σε δύο περιπτώσεις (κατά τη βάπτιση του Ιησού Χριστού και κατά τη Μεταμόρφωση του Σωτήρος) με τη μορφή ενός πτηνού, του περιστεριού, δείχνει ότι δεν μπορεί να θεωρείται προσβλητική μια τέτοια προσομοίωση. Φανερώνει επίσης ότι ο Δημιουργός Θεός περιβάλλει με ασύλληπτη αγάπη και καταδεκτικότητα ακόμα και τα άλογα πτηνά, κάθε κτίσμα του. Και όταν ο Θεός καταδέχεται και αγαπά με αυτό τον τρόπο τα ζώα, πόση καταδεκτικότητα και αγάπη θα πρέπει να δείχνει ο άνθρωπος ; Τα ζώα παρουσιάζουν φυσικά προσόντα φρονήσεως, που είναι διδακτικά για τους ανθρώπους «γίνεσθε φρόνιμοι ως οι όφεις και ακέραιοι ως αι περιστεραί». (Ματθ. ι’ 16) Πρέπει να φυλάττουμε την ψυχή μας από τη θανατηφόρα αμαρτία, όπως οι όφεις την κεφαλή τους, καθαρή και λευκή, όπως οι περιστερές 9.

Οι άγιοι και τα ζώα

Τα διάφορα συναξάρια των αγίων είναι κατάσπαρτα από εικόνες και διηγήσεις με ζώα. Η νηστεία κατά τον άγιο Σεραφείμ του Σάρωφ, με το να κάνει το σώμα διαφανές και ανάλαφρο, το μεταθέτει στην αρχέγονη κατάσταση του Αδάμ και τα θηρία οσφραίνονται πάνω στον ασκητή την ευωδία του Αδάμ. Σε μια τέτοια διήγηση από τη «Θηβαϊδα του Βορρά» αναφέρεται ο Σ. Λυσίκατος στο άρθρο του οι Άγιοι και τα ζώα. Κάποιος επισκέφθηκε τον Όσιο Παύλο της Ομπνόρας, που ζούσε σε μια απρόσιτη περιοχή των Ρωσικών δασών. Όταν τον είδε, αντίκρυσε το εξής θέαμα: «Ένα πλήθος από πουλιά περικύκλωνε τον όσιο. Τα μικρότερα μάλιστα ανέβαιναν στους ώμους του και το κεφάλι του και αυτός τα έτρεφε με τα χέρια. Κοντά του ήταν μια αρκούδα που περίμενε την τροφή της. Αλεπούδες, κουνέλια και άλλα ζώα περιφέρονταν χωρίς έχθρα μεταξύ τους. Ήταν μια θαυμαστή εικόνα του πρωτόπλαστου αθώου Αδάμ στον κήπο της Εδέμ» 7.

Ο Άγιος Μόδεστος, που μαζί με τον Άγιο Μάμα θεωρούνται οι προστάτες των ζώων, έγραψε μάλιστα και ειδική ευχή για τα ζώα «Ευχή εις κτήνη». Ο άγιος Μάμας, τρεφόταν από γάλα αγρίων ζώων, που τον επισκέπτονταν ομαδικά και καθημερινά και με πολλή αγάπη και οικειότητα του πρόσφεραν το γάλα τους. Όσο δε γάλα του περίσσευε το έκανε τυρί και το μοίραζε στους φτωχούς. Σημαντική είναι και η αναφορά του Αγίου Βλασίου, που ακόμα και τα ζώα αισθάνονταν ασφάλεια μαζί του και τα θηρία όταν τον πλησίαζαν ημέρωναν. Γι’ αυτό αξιώθηκε να θεωρηθεί ποιμενικός άγιος, προστάτης των ποιμένων, αλλά και «του λογικού και αλόγου ποιμνίου».14

Οι σύχρονοι γέροντες παρουσιάζουν ακλόνητη τη μαρτυρία ότι ο άνθρωπος του Θεού, ό άνθρωπος μακριά από την αμαρτία και σε κοινωνία με το Θεό, βρίσκεται σε πλήρη αρμονία και αγάπη με τα ζώα.

Τα ζώα επιδέχονται και την ενέργεια του διαβόλου

Ο όφις είναι εκείνος που κατειλημμένος από το διάβολο χρησιμοποιείται ως μέσο για την προσέγγιση της Εύας. Παρασύροντας στην αμαρτία τους πρωτόπλαστους, και μαζί μ΄αυτούς και όλη τη κτίση, μια και «πάσα η κτίσις συστενάζει και συνωδίνει», τους αποστέρησε τη Θεία χάρη, τους απογύμνωσε από τη δοτή δόξα τους, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζονται εχθρικά από τα άλογα ζώα «τα θηρία και πάντα τα ζώα της γης γυμνωθέντα τούτον της πρώτης θεασαμένης δόξης καταφρονήσαντα αυτού, ετραχύνθησαν άπαντα ευθύς κατ΄αυτού». Τα ζώα ετραχύνθησαν κατά του ανθρώπου, γιατί ο άνθρωπος με την αμαρτία διέρρηξε την ενότητα του με το Θεό, αιτία που διέρρηξε και τη σχέση του και με τα ζώα. Διότι τα ζώα και όλα τα όντα αναβλύζουν από μέσα τους τον ενοποιητικό λόγο, την αιτία της δημιουργίας τους. Όπως ο Αγ. Μάξιμος αναφέρει «με διαφορετική σε κάθε ον μορφή η αιτία που τα δημιούργησε τα ενοποιεί όλα, καθένα ξεχωριστά και μεταξύ τους». 4

Άλλο περιστατικό από τα πολλά που δείχνουν την επήρεια του διαβόλου στα ζώα είναι και το επόμενο: Ο Άγιος Μόδεστος, πατριάρχης Ιεροσολύμων, όταν δηλητηριάστηκαν τα ζώα ενός Ιεροσολυμίτη με τη συνέργεια του δαίμονος, μετά από προσευχή, τα ανέστησε, θανάτωσε το φίδι, που δηλητηρίασε το νερό τους, και έδειξε το δαίμονα στους παρευρισκόμενους  που εμφανίσθηκε ως σκύλλος . 14

Τα ζώα εξαφανίζονται …

Η μέριμνα του Θεού δεν σταματά για τα ζώα στη δημιουργία τους. Αυτός ως ο δωρητής της ζωής, έχει τη δύναμη της διατήρησής τους ή του πλήρους αφανισμού τους «αντανελείς το πνεύμα αυτών και εκλείψουσι και εις τον χουν αυτών επιστρέψουσιν». (Ψαλμός 103,στιχ.29) «Πάντα προς σε προσδοκώσι δούναι την τροφήν αυτών εις εύκαιρον». (Ψαλμός 103, στιχ.27)

Στην Παλαιά Διαθήκη είδαμε να μεριμνά και γι’ αυτά στον κατακλυσμό, διατάσσοντας τον Νώε «και από πάντων των κτηνών και από πάντων των ερπετών και από πάντων των θηρίων και από πάσης σαρκός, δύο-δύο από πάντων εισάγεις εις την κιβωτόν…».

Μετά την ενσάρκωση του Θείου Λόγου μέσω της αγίας σαρκός της γης, μετουσιωμένης σε ευχαριστία, ανοίγεται η οδός προς τη θέωση (Πατριάρχης Ιγνάτιος). Στη σημερινή εποχή όμως, αντί να εργάζεται γι’ αυτό ο άνθρωπος, μέσα στην πλήρη ελευθερία που του αφήνει ο πάνσοφος Δημιουργός, προχωρεί σε μια άκρατη και αχαλίνωτη χρησιμοποίηση του περιβάλλοντος. Η επιστημονική και τεχνολογική ανάπτυξη του έχει δώσει την ικανότητα να επιφέρει στη φύση τόσο συχνές και μεγάλες αλλαγές, με αποτελέσματα άκρως βλαπτικά για το περιβάλλον. Δημιουργήσαμε μια σειρά από περιβαλλοντικά προβλήματα: Όξινη βροχή, παγκόσμια αλλαγή στο κλίμα, διαρροή τοξικών αποβλήτων, ρύπανση του νερού, του αέρα και των εδαφών, καταστροφή βιοτόπων, μείωση της βιοποικιλότητας και εξαφανίσεις ειδών. Σήμερα τα μισά από τα είδη Θηλαστικών και το ένα τρίτο των Ερπετών, Ψαριών και Πουλιών χαρακτηρίζονται ως κινδυνεύοντα. Επίσης, ενώ στις αρχές του προηγούμενου αιώνα υπήρξε μια απώλεια σπανίων ειδών, γύρω στα 10 είδη ανά έτος, στο τέλος του αιώνα εκτιμάται ότι η απώλεια θα ανέλθει γύρω στα 50,000 ανά έτος. Είναι φανερό ότι ο άνθρωπος έχει απομακρυνθεί, με την αμαρτία, κατά πολύ από τον προορισμό του. Υποταγμένος πλήρως στην ύλη και στον αγώνα του να την υποτάξει και να την οικειοποιηθεί μετετρέπεται σύμφωνα με τον Ιερόθεο Βλάχο «σε θηριάνθρωπο που εξαγριώνει τα πάντα. Μολύνει όλη τη δημιουργία και καταστρέφει τον ίδιο τον εαυτό του. Κατατρώγει τις σάρκες του». Η διάρρηξη της σχέσης του ανθρώπου με τον Θεό, η εωσφορική αποστασία του στο να αναφέρει πάντα τα κτήνη και πάντα τα ερπετά και πάντα τα θηρία και πάσα σάρκα, και πάσαν την κτίσιν εις κοινωνίαν με τον Θεόν, ένα ακόμα βήμα μπροστά για την ένταξή τους στο σώμα του σαρκωθέντος Λόγου, αποτελεί αιτία επανάστασης για τα ζώα και όλη την κτίση που αναβλύζουν από μέσα τους το Δημιουργικό λόγο «τον συνέχοντα τα πάντα». Αποτελεί βήμα προς τα πίσω, βήμα προς την καταστροφή και την εξαφάνιση. «Από κακίας των κατοικούντων εν αυτή, ηφανίσθησαν κτήνη και πετεινά… αφανισμώ ηφανίσθη πάσα η γη» (Ιερεμίας 12΄ 4,11). Πάμπολλες είναι οι αναφορές στην Παλαιά Διαθήκη περιστατικών όπου έχουμε εξαφανίσεις ειδών και καταστροφικά περιβαλλοντικά φαινόμενα, όπως ανομβρίες, σεισμοί, πυρκαγιές λόγω της αμαρτίας των ανθρώπων «έλαφοι εν αγρώ έτεκον και εγκατέλιπον, ότι ουκ ην βοτάνη, όνοι άγριοι έστησαν επί νάπας, είλκυσαν άνεμον, εξέλιπον οι οφθαλμοί αυτών, ότι ουκ ην χόρτος από λαού αδικίας» αλλά και το εξής «μάχαιρα κυρίου καταφάγεται απ’ άκρου της γης εως άκρου της γης, ουκ έστιν ειρήνη πάση σαρκί». (Ιερεμίας 12′ 7,12). Βέβαια θα ήταν τόλμημα να πει κανείς ότι η κακία και η αμαρτία των ανθρώπων σήμερα έχει πλεονάσει τόσο, ώστε να επανερχόμαστε σε καταστάσεις όπως στην Παλαιά Διαθήκη.

Αξιόλογο είναι και το εξής χωρίον «Ποιμένες πολλοί διέφθειραν τον αμπελώνα μου, εμόλυναν την μερίδα μου, έδωκαν μερίδα επιθυμητήν εις έρημον άβατον. Ετέθη εις αφανισμόν απωλείας, δι’ εμέ αφανισμώ ηφανίσθη πάσα η γη, ότι ουκ έστιν ανήρ τιθέμενος εν καρδία» (Ιερεμίας 12΄ 7,10). Και όμως ο άνθρωπος έχει καθήκον από την αρχή του κόσμου, σύμφωνα με την εντολή του Θεού «εργάζεσθαι αυτόν και φυλάσσειν». (Γεν.2, 15) Σήμερα, που μεγάλος αριθμός ζωικών και φυτικών ειδών απειλούνται με εξαφάνιση, αυτό το καθήκον καθίσταται μέγιστο καθήκον του ορθόδοξου χριστιανού. Σήμερα η καταστροφή της φύσης, του μέσου που φανερώνει το μεγαλείο του Δημιουργού, αποτελεί ύβρη κατά «του κτίσαντος». Ο άνθρωπος μακριά από τη φύση ασφυκτιά. Περικυκλωμένος από πράγματα τεχνητά, συνθετικά, ανθρωπογενή, που δεν αναβλύζουν το Δημιουργικό λόγο του Θεού, χάνει τη γαλήνη και την ισορροπία του, βιολογική και ψυχική. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι δεν αισθάνεται την εξάρτηση του από το Θεό, ούτε τη μέγιστη απόδειξη της αγάπης του Θεού, που είναι η Δημιουργία. Γι΄αυτό οι χριστιανοί καλούνται να κρατούν θετική στάση για την προστασία του περιβάλλοντος και των ζώων ειδικότερα. Βέβαια μια ορθόδοξη στάση χωρίς αλλόθρησκες επιδράσεις και χωρίς υπερβολές. Όπως ο Όσιος Σιλουανός γράφει «Ένιοι προσκολλώνται εις τα ζώα, αλλ’ ούτω προσβάλλουν τον Δημιουργόν, διότι ο άνθρωπος εκλήθη ίνα ζη αιωνίως μετά του Κυρίου, βασιλεύει μετ’ Αυτού και αγαπά τον Ένα Θεόν. Ο άνθρωπος δεν πρέπει να έχει πάθος προς τα ζώα, αλλά μόνο καρδίαν οικτίρουσαν παν δημιούργημα. «Διαφορετικά κινδυνεύει να λατρεύσει «τη κτίση παρά τον κτίσαντα» (Ρωμ. 1,25).

Τα ζώα μετά τη δευτέρα παρουσία

Σύμφωνα με τον πρωτοπρεσβ. Θ. Ζήση «η σκοπιμότητα της ύπαρξης στον κόσμο των ζώων δεν υπερβαίνει τα όρια της παρούσης ζωής». Η ανακαίνιση σε ένα κόσμο άυλο και άφθαρτο τερματίζει και τη χρησιμότητα των ζώων για τον άνθρωπο. Όπως αναφέρει ο Αρχ. Α. Χατζηνικολάου στο βιβλίο του «Ο άνθρωπος μέσα στο σύμπαν», όσο θαυμαστά και αν φαίνονται τώρα, «ως ιμάτιον παλαιωθήσονται» θα παλαιωθούν όπως το ένδυμα μαζί με όλα τα παρόντα και θα προκύψει ο αιώνιος καινός κόσμος που δεν μπορεί ούτε ο νους του ανθρώπου να τον σκεφθεί, ούτε η γλώσσα να τον περιγράψει.

Εμείς ας αρκεσθούμε στο «Ευλογείτε, πάντα τα έργα Κυρίου, τον Κύριον. Υμνείτε και υπερυψούτε αυτόν εις τους αιώνας» (Ύμνος των Τριών Παίδων).

Σημ. Προδημοσιεύτηκε στο Περιοδικό Πεμπτουσία τ. 13: Δεκέμβριος 2003 – Μάρτιος 2004
Συγγραφέας: Δρ. Αντρέας Χατζηχαμπής

ΠΗΓΕΣ:

  1. Δαμασκηνού Ι., Έκδοσις ακριβής της Ορθοδόξου Πίστεως, ΕΠΕ 1, 196.
  2. Δημητρίου Α΄ (Οικουμενικού Πατριάρχη), Μήνυμα επί τη ημέρα προστασίας του περιβάλλοντος, 1η Σεπτεμβρίου 1989.
  3. πρωτοπρ. Ζήση Θ., Η σωτηρία του ανθρώπου και του κόσμου, Πατερικά 2, Θεσσαλονίκη, 1997.
  4. πρωτοπρ. Θερμός Β., Οι τρεις σύνοδοι της εν ημίν ελπίδος, ΚΒ’ Θεολογικό συνέδριο, ΠΕΕΘ, Λευκωσία, 1998.
  5. Κεσελόπουλος Α., ‘Ανθρωπος και φυσικό περιβάλλον, Θεσσαλονίκη, σελ. 144.
  6. Λάμπρου Σ., Αναστάσεις Ζώων στους Βίους των Αγίων, Θεοδρομία, αρ. 2/1999.
  7. Λυσίκατος Σ., Οι Άγιοι και τα Ζώα, Θεοδρομία, αρ. 2/1999.
  8. Μονή Αγ. Νεοφύτου του Εγκλείστου, Άνθρωπος και Περιβάλλον: Δοκίμια για τη σχέση του Ανθρώπου με τον Περιβάλλοντα Κόσμο, Κύπρος, ΙΜΠ, 1994.
  9. Παναγιωτόπουλου Δ.Γ, Από την Πηγή της Αλήθειας, Αθήνα, «ο Σωτήρ», 1996.
  10. Χατζηνικολάου Α.Σ., Ο Άνθρωπος μέσα στο Σύμπαν, Αθήνα, «ο Σωτήρ», έκδοση 2η, 1994.
  11. Χατζηφώτης Ι.Μ., Η προστασία του Περιβάλλοντος στο Βυζάντιο, Αθήνα, τυπωθήτω, 2001.
  12. Χατζηχαμπή Α., Η σχέση ανθρώπου και φύσης: η πνευματική υπόσταση του οικολογικού προβλήματος, Ορθόδοξη μαρτυρία, αρ. 61, Φίλοι του Αγίου Όρους, 2000.
  13. Χριστοδουλίδη Χ., Οι Άγιοι και τα Ζώα, Λεμεσός, Α. Φιλή Λτδ., 1999.
  14. Ψαριώτη Θ., Οικολογικό Συναξάρι, Αθήνα, Τήνος, 2001.